AM | RU
USD
EUR
RUB

Գոլանի բարձունքների «նախադեպն» ու շան լակոտ չլինելու սկզբունքը

 

ԱՄՆ Նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Գոլանի բարձունքներն Իսրայելի մաս ճանաչելու մասին որոշումը բավական մեծ աղմուկ է ստեղծել քաղաքական և հատկապես լրատվական ու փորձագիտական շրջաններում։ Մինչ Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն այդ որոշումը դրոշակ դարձրած ընտրությունների է գնում, իսկ Թրամփը նույն դրոշակով թակում ԱՄՆ-ում գործող հրեական լոբիստական կազմակերպությունների դռները, աշխարհը մտածում է դրա քաղաքական հետևանքների մասին ոչ միայն Մերձավոր Արևելքում, այլև այլ «թեժ» կետերում։ Սրա ֆոնին ամենևին էլ զարմանալի չէ, որ հայ փորձագետներն էլ իրենց հերթին են փորձում հասկանալ, թե ինչ կարող է տալ Իսրայելի կողմից սիրիական տարածքների բռնակցման ճանաչումը ԱՄՆ ղեկավարի կողմից ադրբեջանա-արցախյան հակամարտության կարգավորման գործին։

Պետք է միանգամից նշել, որ ոգևորությունը մեր տեղեկատվական դաշտում շատ մեծ է։ Բոլորը խոսում են նախադեպերի մասին, այն մասին, որ միջազգային իրավունքը զարգացման նոր փուլ է մտնում, որ այսուհետև անվտանգությունը գերակայելու է մնացած բոլոր սկզբունենքրի նկատմամբ և այլն, և այլն։ Այս աղմուկի մեջ մի տեսակ անտեսվում է նաև այն փաստը, որ Թրամփի որոշումը դեռ միջազգային իրավունք և հատկապես՝ վերջին ատյանի ճշմարտություն չէ։ Բայց այս իրողությունը թերևս պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ հայ փորձագետների մի ստվար զանգված այնքան է ներծծված ամերիկյան մոտեցումների պաշտամունքով, որ ոչ միայն Թրամփի, այլև ցանկացած սենատորի, անգամ քիչ թե շատ հայտնի լրագրողի խոսքն իրենց համար երկրնքից տրված ճշմարտություն է, որը կասկածի տակ դնելը ուղիղ դժոխքի դուռը տանող մահացու մեղք է։ Իհարկե, նրանց գնահատականներին շատ ուշադրություն պետք չէ դարձնել, բայց նաև չի կարելի թույլ տալ, որ այդ ոգևորությունից բխող աղմուկը խլացնի քաղաքացիների և հատկապես որոշում կայացնողների գիտակցությունը։ Ուստի, ուզում եմ կարճ անդրադառնալ մի քանի հարցերի, որոնք, կարծում եմ, կարող են օգնել մեր հայրենակիցներին ճիշտ կողմնորոշվել ստեղծված իրավիճակում։

Նախ, խոսենք այսպես կոչված նախադեպի մասին։ Շատերն այսօր պնդում են, որ Գոլանի բարձունքներն Իսրայելի մաս ճանաճելու Թրամփի որոշումը հնարավորություն է տալիս հայկական կողմին Արցախը հռչակել Հայաստանի Հանրապետության մաս՝ հղվելով նույն այն ձևակերպումներին, որոնք կան ԱՄՆ և Իսրայելի առաջնորդների բառակազմում։ Վերջիններս, ըստ էության, «անվտանգության գոտի» հասկացությունը վեր են դասում տարածքային ամբողջականության սկզբունքից և դրա հիման վրա օրինական համարում Իսրայելի կողմից Սիրիայի տարածքների զավթումը։ Եկեք մի պահ փորձենք հասկանալ Վաշինգտոնի և Թել Ավիվի այս որոշումը մեզ համար լավ նախադեպ համարող փորձագետներին և ինքներս մեզ հարց տանք՝ արդյո՞ք նույնն են եղել 1967թ. Իսրայելի կողմից սիրիական տարածքները գրավելու և 90-ականների սկզբներին Արցախն ազատագրելու նախադրյալները, պատճառները, նպատակներն ու ձևերը։ Նման համեմատության եզրեր դուք տեսնու՞մ եք։ Ես ոչ։ Եվ ուրեմն ի՞նչ նախադեպի մասին ենք խոսում։ Ուզում ենք ասել, որ Հայաստա՞նն էլ է նույն կերպ օկուպացրել Ադրբեջանի տարածքները, ինչպես Իսրայելը Սիրիայինը։ Այդպես ասել ու հետող 50 տարի սպասել, որ ԱՄՆ նախագահներից մեկը, ով անընդհատ դեմ է գնում միջազգային իրավունքին և հանրության կարծիքին, օրինակա՞ն ճանաչի մեր «օկուպացիան»։ Իհարկե սա լուրջ չէ։

Էլ չեմ ասում, որ «նախադեպ» կոչեցյալն էլ երբեք և ոչ մի տեղ իրական նախադեպ չի եղել։ Հակառակ պարագայում ինչու՞ չաշխատեց, օրինակ, Կոսովոյի նախադեպը Արցախի համար։ Կամ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի։ Իսկ Ղրիմի՞նը… Եկեք ի վերջո չմոռանանք, որ հիմնադրման պահին ՄԱԿ-ն ուներ անդամ 51 երկիր, այժմ՝ 193: Այսինքն, խորքում մենք ունենք 142 «նախադեպ» և եթե հակամարտությունները լուծվեին նախադեպերով, ապա Արցախի հարցը վաղուց արդեն լուծված կլինիեր։ Ոչ մի նման բան։ Բոլորս էլ հասկանում ենք, որ մեզ համար չափազանց կարևոր այդ խնդրի լուծումները միանգամայն այլ հարթություններում են և այլ ձևեր ունեն։

Երկրորդ կարևոր հանգամանքը, որի մասին ցանկանում եմ խոսել, վերաբերվում է հենց բուն միջազգային իրավունքին։ Հասկանու՞մ եք՝ այսօր Թրամփը իր գահի բարձրությունից թքում է այդ իրավունքի վրա, իսկ հայ փորձագետները տակը կանգնած ծափ են տալիս դրան։ Երևի մտածում են, որ տարածքային ամբողջականության սկզբունքը միջազգային իրավունքի այն նորմն է, որը խանգարում է մեզ Արցախի հարցում։ Բայց արդյո՞ք դա այդպես է։ Իհարկե ոչ։ Այս հարցը որքան էլ նուրբ լինի, այնուամենայնիվ այնքան էլ դժվար չէ, որ կարծեմ, թե մեր սիրելի փորձագետները չեն կարող հասկանալ դրա էությունը։ Նրանք պետք է իմանան, որ հայկական կողմը երբեք չի վիճարկել Ադրբեջանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականությունը։ Այն պարզ հիմքով, որ Արցախի Հանրապետությունը երբեք չի եղել Ադրբեջանի կազմում։ Դրա մասին բավական շատ ուսումնասիրություններ և նյութեր կան հրապարակված։ Հետաքրքրվողներին և հատկապես չիմացողներին խորհուրդ եմ տալիս անպայման կարդալ դրանք։

Մինչդեռ միջազգային իրավունքի մի շարք մյուս նորմեր բավական շահեկան են հայկական կողմի համար։ Դրանց շնորհիվ հայկական երկու պետությունները չափազանց շատ խնդիրներ են լուծում։ Այդ թվում նաև կենսական նշանակություն ունեցող կարևորության խնդիրներ։ Այդ իրավունքի սկզբունքներով ու ոգով առաջնորդվելն է, որ թույլ է տվել պաշտոնական Երևանին, օրինակ, զսպել Թուրքիայի հնարավոր ագրեսիան Հայաստանի դեմ։ Նույն այդ իրավունքն է տարիներ շարունակ կասեցրել Ադրբեջանի կողմից նոր լայնամաշտաբ պատերազմ սկսելու ցանկությունը։ Այդ իրավունքն է մեր ձայնը հասցրել աշխարհի ամենաբարձր ամբիոններ և ստիպել գերտերությունների ղեկավարներին հաշվի նստել հայկական շահի հետ։ Ուրիշ շատ բաներ էլ է տվել այդ իրավունքը մեզ, որոնց մասին խոսելն անգամ ավելորդ է։ Հետևաբար չի կարելի կտրել այն ճյուղը, որի վրա նստած ես։ Պարզպես պետք է հասկանալ, որ իրավունքի դաշտում մեր դիրքերը շատ ուժեղ են։ Հասկանալ և գործել։

Եվ վերջինը՝ ամենակարևորը։ Գիտե՞ք ինչը կարող է դառնալ Հայաստանի (բնականաբար ներառյալ Արցախի) անվտանգության, բարեկեցության և հարատևության ամենակայուն հիմքը։ Ասեմ. շան լակոտ չլինելու սկզբունքը։ Դժվար բան չէ դա։ Ընդամենը ազնվություն և խիզախություն պահանջող սկզբունք, որը թելադրում է չդավաճանել դաշնակիցների ու բարեկամների շահերը։ Երբեք չդավաճանել։ Չփոխարինել դրանք ինչ-որ «նախադեպերով» ու պղտոր ջրերում ձուկ որսալու ցանկությունով։ Կանգնել և հայտարարել, որ Գոլանի բարձունքները Սիրիայի անբաժան մասն են։ Որ Ղրիմը Ռուսաստան է, Աբխազիան ու Օսեթիան՝ անկախ պետություններ, իսկ Կոսովոն՝ սերբերի բռնազավթված հայրենիքը։ Այդքանը երբ անենք, Արցախի հարցն էլ իր լուծումը կստանա։ Այ թե նախադեպ կլիներ դա մեզ համար։ Այն էլ ի՜նչ նախադեպ։

Հրանտ ՄԵԼԻՔ-ՇԱՀՆԱԶԱՐՅԱՆ
«Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի ղեկավար

Լրահոս
Մայր Աթոռում տեղի ունեցան լսումներ Ստամբուլյան կոնվենցիայի շուրջ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների նորմալացումը Վրաստանում կարևոր են համարում Տիգրան Աթանեսյան. Դավիթ Գրիգորյանի աշխատասենյակի խուզարկությունը պետք է հանրորեն պատճառաբանվի Եվրահանձնաժողովի նոր նախագահի հետ հարկավոր է օպերատիվ կերպով դրական հարաբերություններ հաստատել. փորձագետ Ամեն մեկն իր ոլորտում սկսում է հիասթափվել. հոգեբան Քոչարյանի գործով դատավորի աշխատասենյակում խուզարկությունը կատարվել է քրեական գործի շրջանակներում. ՀՔԾ-ն հաստատում է Հայաստանի հետ իրավիճակն այլ է, այն մեր ռազմավարական գործընկերն է․ Սերգեյ Լավրով Ողբերգական վթար՝ ՌԴ-ում. կրկին հայեր են մահացել Լավրովը նշել է վրացական թռիչքների արգելքը վերացնելու պայմանները Արծրուն Հովհաննիսյան․ Կրակոցներից տուժել են Ելփի գյուղի տները Եվրահանձնաժողովը կին նախագահ ունի Թրամփն արգելել է վաճառել Թուրքիային F-35 կործանիչներ Վարչապետն Արդարադատության նախարարի նոր տեղակալ է նշանակել Վահե Հակոբյանը նշանակվել է վարչապետի արարողակարգի պատասխանատու Ավինյանի, Միրզոյանի ու Մնացականյանի ԱՄՆ այցերից ակնկալիքներն առանձնապես մեծ չեն. Հասմիկ Վարդանյան Բակո Սահակյանն ընդունել է Արմեն Գրիգորյանին Ռուդոլֆ Ղևոնդյանը մահացել է. Մայր Թատրոն «Հրապարակ». ԼՀԿ-ում լուրջ տարաձայնություննե՞ր կան «Ժամանակ». Ռուստամ Բադասյանը վախենում է, որ իր շքեղ տունը հանրային քննարկման առարկա կդառնա «Փաստ». Սևանից այս տարի ևս ջրառ կատարելու քաղաքական որոշում կա ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հուլիսի 17 Թուրքիայի ԱԳՆ ղեկավարը հայտարարել է, որ C-400-ները սպառնալիք չեն ՆԱՏՕ-ի համար Իշխանություն, որի հետ չի կարելի պայմանավորվել Ռոբերտ Քոչարյանի փաստաբանական թիմն վճռաբեկ բողոք է ներկայացնել քրգործի վարույթը կասեցնելու որոշման բեկանման դեմ Թուրքիան արձագանքել է իր դեմ կիրառվելիք ԵՄ-ի՝ պատժամիջոցների որոշմանը Գյուլենականների «որս» Թուրքիայի օդուժում Քաղցրաշենցիները նստացույց են անում կառավարության շենքի դիմաց. «Էսի պալիցեյսկի ուչաստըկ ա» Նիգերիացի ծովահենները 10 թուրք նավաստիների են առևանգել Ամոթ է, սա իշխանությա՞ն, թե՞ ոհմակի մոտեցում է Իրանի գործարքին այլընտրանք չկա, պահպանեք այն․ Մոգերինի Զոհրաբ Մնացականյանն աշխատանքային այցով կմեկնի ԱՄՆ Հակառակորդի կրակոցի հետևանքով Նախիջևանի հետ սահմանին հրդեհ է բռնկվել (Տեսանյութ) Ֆիքսում եմ, որ արգելակներ չունեք՝ ոչ բարոյական, ոչ էլ իրավական Հանրությունը պետք է տեղեկանա հարցի բոլոր նրբություններին և լուրջ վերաբերմունք ցուցաբերի. Արցախի ԱԺ փոխնախագահ Իրանի ԱԳ նախարարը կարծում է, որ Թրամփը պատերազմ չի ցանկանում հանրապետության դեմ ԵՄ-ն կասեցնում է Թուրքիայի հետ բարձր մակարդակի երկխոսությունը Կիպրոսի ճգնաժամի պատճառով «Հրապարակ». ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը՝ հարսանիքի քավոր «Ժամանակ». Նոր իրավիճակ՝ Վենետիկի հանձնաժողովի շուրջ «168 ժամ». Սոցապի պաշտոնյան նոր սկանդալ է սարքել «Փաստ». Երեք մարզպետ կտեղափոխվի այլ աշխատանքի
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan