AM | RU
USD
EUR
RUB

Պապս, պարտիզաններն ու մոխրագույն ձին

 

Պապս նման էր իր ճյուղավորված արմատները մայր հողի մեջ խոր մխրճած դարավոր կաղնու՝ ծառերի այդ թագավորի պես պինդ, անսասան: Անչափ համեստ էր, արդար ու աշխատասեր: Քնում էր արևի հետ ու արթնանում նրանից առաջ: Ողջ գյուղը դեռ տրված էր լինում առավոտյան նիրհի քաղցր թմբիրին, երբ պապս թամբում էր իր մոխրագույն ձին ու, նրա սմբակի ամեն հարվածի հետ շաղ տալով երկնքից թափված մարգարտահատիկների պես մաքուր ցողը, բարձրանում մեր գյուղին մտախոհ նայող Սարը՝ փայտի: Ժամը 9-ին պապս՝ խնամքով ածիլված ու տատիս արդուկած կոկիկ կոստյումը հագին, բացում էր գյուղական սպառողական ընկերության իր աշխատասենյակի դուռը, իսկ մեր տան չորանոցում խնամքով դարսված վառելափայտը բարձրացած էր լինում ևս մեկ շարքով:

1992 թ. նահանջի ու Մարտակերտի անկման տխուր օրերին, երբ թուրքի գիշակեր հայացքը Խաչենի հովտին նայում էր արդեն մեր գյուղը օղակած լեռնաշղթայի վրայից, պապս Համեստ տատի հետ միասին մնացել էր գյուղում: Ոչ իր խնամի Լևոնի տունը թիրախ դարձրած 500 կգ-անոց ավիառումբը, որի անողոք հարվածն անձնազոհաբար իր վրա էր վերցրել տան մոտի հսկայական ընկուզենին, ոչ պատահած հային սրի քաշող թուրքերի ներխուժման միանգամայն իրական վտանգը չէին կարողացել սասանել պապիս իմաստուն հանդարտությունը: Արթնանում էր ինչպես միշտ արևածագից առաջ, թերխաշ ձվի հետ անխռով խմում իր քաշած թթի օղու ավանդական բաժակը ու անցնում գյուղացու կյանքից անպակաս առօրեական գործերին:

Հարազատ եզերքի հետ կապված էր անհամար թելերով. Սարը տանող ճանապարհը, ամեն մետրի դիմաց մեկ ցարական ոսկե ռուբլի վճարելով, կառուցել էին իր նավթատեր հորեղբայրները, ովքեր յուրաքանչյուր ամառ հանգստանում էին Ցյուրիխում և Փարիզում, կնության առնում Ղարաբաղի ամենից նշանավոր տոհմերի աղջիկներին ու երբեք չէին մոռանում իրենց լեռնային գյուղի քարքարոտ ճամփան: Ու այդ պատասխանատվությունը՝ երկրի տիրոջ սերնդեսերունդ փոխանցվող պատասխանատվությունը չէր թողնում պապիս լքել գյուղը ու, ինչպես կասեր Էքզյուպերին, բոլոր նրանց, ում ընտելացրել է:

Ընտելացրածների մեջ ամենից շատ սիրում էր մոխրագույն ձիուն՝ իմ չարաճճի մանկության սիրելի ընկերոջը՝ խելացի աչքերով ու հպարտ սրտով Ջեյրանին: Այդ գեղեցիկ ու անհնազանդ կենդանու հետ լեզու գտնել կարողանում էր միայն պապս ու մենք՝ նրա թոռները՝ ես, Վահանը, Լևոնը: Սովորական տեսարան էր, երբ պապիցս ձին խնդրած հերթական հարևանը մեր տանից հեռանում էր գործնական տեսքով նրա վրա նստած ու րոպեներ անց հետ վերադառնում ոտքով, գլխիկոր և, պապիս հանձնելով տիրոջը տեսնելիս ուրախ վրնջացող Ջեյրանի սանձը, ասում, որ ապրելուց հոգնել դեռևս չի հասցրել:

Պատերազմական անհրաժեշտությունը շտաբային սպայի տեսքով 1993 թ ձմեռային մի օր բախեց նաև պապիս դուռը՝ հաղորդելով, որ ամենից անողորմ այդ հարկահանին այս անգամ անհրաժեշտ է պապիկիս ձին: Եղնիկներ ջոկատը հակառակորդին խորտակում էր թշնամու թիկունք դարձած Շահումյանի շրջանում, և բեռնակիր կենդանիններն անհրաժեշտ էին Մռավի լեռնաշղթայի մռայլ անդունդները երիզող նեղլիկ արահետներով տղաներին պարեն ու զինամթերք տանելու համար:
Պապս չէր կարող իր հավատարիմ ձիուն թողնել միայնակ ու սահմանված ժամին նա ևս հավաքի նշանակված վայրում էր: Պատկերացնում եմ, որքան ապարդյուն պերճախոսություն ու ջանքեր են թափել տղաները պապիս համոզելու համար, որ իրենց խոժոռ գագաթներով երկինքը քերծող Մռավի լեռները ձմռանը մահացու են թույլերի համար, որ այնտեղ ամեն ոլորանի հետևում թուրք գնդացրորդի տեսքով կարող է դարանակալել մահը, որ առաջադրված խնդիրներն ամեն գնով կատարելու հրամանը չի թողնելու օգնության հասնել հետ մնացողին:

Մի քանի օր հետո, երբ արդեն Եղնիկներ գնալն ու գալը դարձել էր պապիկիս կյանքի մի դրվագը, նրան ուղեկցող երիտասարդ զինվորականները բոլորին զարմացած պատմում էին, որ 75 տարեկան մարդը շարասյան մեջ երկրորդ է անցել Մռավի լեռներով՝ անհուսալիորեն հետ թողելով ճանապարհի սկզբին իրեն համոզել փորձող երիտասարդներին:

Հիմա, երբ իմ հպարտ պապն ու նրա մոխրագույն ձին անէաացել են տարիների մշուշում ու նրանց հիշատակի տխուր պահապանը գյուղի դատարկված տունը թողնել հրաժարվող իմ տատիկն է՝ աշխարհի ամենից բարի ու գեղեցիկ կինը, մենք՝ պապիկիս թոռները, գիտենք, որ երջանիկ լինել կարող ենք միայն մեր հայրենիքում, որտեղ ամեն օր միմյանց են հանդիպում մեր երեխաների զարմացած հայացքներն ու մեր պապերի պայծառ հիշատակը…

Սուրեն Սարումյան

 

Լրահոս
Անասնաբույծները և մսավաճառները փակել են Էջմիածին-Աշտարակ ճանապարհը. բողոքի ակցիան՝ ուղիղ Ասուլիս՝ ԱԱԾ նախկին տնօրեն Գեորգի Կուտոյանի մահվան դեպքի վերաբերյալ․ ՈՒՂԻՂ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի և մյուսների գործով հերթական նիստը. ՈՒՂԻՂ Տավարի մսի գներն աճել են Գյուղացիները փորձեցին ճանապարհ փակել. հրմշտոց սկսեց (տեսանյութ) ԱԺ–ն քննարկում է «Քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» հարցը․ նիստը՝ ուղիղ «Չափդ ճանաչի, արա». վիճաբանություն՝ պատգամավորների միջև (Տեսանյութ) Իրանը հայտարարում է, թե միջուկային գործարքի առջև դռները դեռևս բաց են Հրաժեշտ ամենամեծ պատրանքին. սրանք մարդ չեն. Միքայել Մինասյան Զինծառայողին ինքնասպանության դրդելու համար սահմանված պատիժը կխստացվի Հեռախոսային խոսակցությունները կգաղտնալսի նաև ոստիկանությունը. ԱԺ-ն ամբողջությամբ ընդունեց օրենքը Փողոցներ փակելն այլևս նոր իրականության մեջ չի տեղավորվում. Գարիկ Սարգսյան ՀՀ տարածքում կան դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ Միակողմանի քննությունը չի բացահայտելու «Մարտի 1-ի» ողջ ճշմարտությունը. Էլինար Վարդանյան ԱԺ նիստը՝ ուղիղ Անասնատերերը փակել են Երևան-Արարատ մայրուղին «168 ժամ». Թոշակառուն հիմա հավանաբար «լավ կապրի» «Ժողովուրդ». Արսեն Թորոսյանին կկանչեն Ազգային ժողով և պարզաբանում կպահանջեն «Իրավունք». Կոկորդիլոսասեր մարզպետի մորաքրոջ հարսը «կրկին փորձիր» տարբերակով մասնակցելու է մրցույթին «Հրապարակ». Հիմա էլ Լիլիթ Մակունցն է խմբագրում ասածները «Ժողովուրդ»․ Մարզեր կան՝ ընդամենը 1 սպանդանոց ունեն, ո՞նց հասցնեն «Փաստ». Փնտրվում են «քայլող» պատգամավորներ «Հրապարակ». Հայկ Մարությանը, ձեռ ու ոտ ընկած, վարկային կազմակերպություններից փող է ճարում «Փաստ». Տնտեսական հեղափոխություն կլինի, բայց միայն իշխանությունների կյանքում «Հրապարակ». Էդուարդ Աղաջանյանը վերաբացել է իր ակումբը, որտեղ Ամանորի գիշերն է անցկացրել ՔՊ վերնախավը «168 ժամ». Ինչպե՞ս են մի կողմից նվազեցնում հարկային բեռը, մյուս կողմից՝ գումարը հետ վերցնում «Իրատես». Գա­զի թան­կա­ցու­մը դո­մի­նո­յի է­ֆեկ­տով մի շարք ապ­րանք ու ծա­ռա­յու­թյուն է թան­կաց­նե­լու «Փաստ». Այս իշխանությունները շարունակում են գործել աչքաչափով ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հունվարի 21 2020 թվականին սպառողի համար գազի գնի հարցը դեռևս անորոշ է Անցած մեկ օրում Սիրիա է վերադարձել ավելի քան 900 փախստական Ռոբերտ Քոչարյանի փաստաբանական թիմը ինքնաբացարկի միջնորդություն կներկայացնի դատավոր Աննա Դանիբեկյանին Հով լռվի քո համար, քանի ապրուստդ ձրի է, փորդ՝ կուշտ ու տակդ՝ չոր Հայտնի է Արցախի համապետական ընտրությունների օրը «Հայաստանի ազգային հերոսներից» մեկն ըստ տարածված լուրերի խոցվել է թիկունքից արձակված երկու գնդակով «ՎԵՏՕ» շարժման գրասենյակ են այցելել Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեսպանատան աշխատակիցներ Ալավերդյան. Պատգամավորների իմացությունը Արցախի հիմնախնդրի վերաբերյալ, միտինգային մակարդակի է Հովհաննես Խուդոյան. Թավադյանին շարունակում են կալանավորված պահել ցուցմունք կորզելու համար Իրանը սպառնացել է դուրս գալ Միջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագրից Շիրակի մարզի մի քանի գյուղերի բնակիչներ փակել են Երևան-Գյումրի միջպետական ճանապարհը. ՏԵՍՆԱՅՈՒԹ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan