AM | RU
USD
EUR
RUB

Ջավախքում կրթության ցածր մակարդակը խնդիրների շղթա է ծնում

 

Տարածաշրջանի երկրներից եվրաինտեգրման ուղին, որպես արտաքին քաղաքականության կուրս, դրված է միայն Վրաստանի օրակարգում: Այս երկիրն արագ տեմպերով փորձում է փոփոխություններ իրականացնել` բարձրացնելու դեմոկրատացման և մարդու իրավունքների պաշտպանության մակարդակը: Եվրոպական ընտանիքում հայտնվելու համար հարկավոր է նաև եվրոպական արժեհամակարգ ձևավորել, տալ ազատության և իրավունքների այն չափաքանակը, որպիսին առկա է Արևմուտքի ցանկացած երկրում: Այդ ազատությունների մեջ իր ուրույն տեղն ունի փոքրամասնությունների իրավունքների ու ազատությունների ապահովումը: Վրաստանը բազմէթնիկ երկիր է, որի որոշ տարածաշրջաններում կոմպկակտ բնակվում են զանազան ազգային փոքրամասնություններ: Մտահոգվելով հնարավոր անջատողականության խնդրով` Վրաստանը բավականին սահմանափակում է էթնիկ փոքրամասնությունների հիմնարար իրավունքները: Նմանատաիպ տարածաշրջանների թվում է նաև հայկական Ջավախքը, ուր սուր է դրված հայերեն լեզվի պահպանության խնդիրը:

Go Group Media-ի նախաձեռնությամբ` այց կատարվեց Ջավախք, որտեղ հնարավորություն ընձեռվեց տեղում ծանոթանալու իրավիճակին և հանդիպումներ ունենալ ոչ միայն Ջավախքի հարցերով փորձագետների, այլ նաև տարբեր ոչ կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ: Վերջիններս իրենց խոսքում տարածաշրջանի կենսական կարևորության խնդիրների շարքում առանձնացրեցին նաև հայերեն լեզվի պահպանության, սեփական լեզվով կրթություն և վարչարարություն իրականացնելու հարցը: Եթե ամփոփ ներկայացնենք ջավախահայության պահանջը, ապա նրանք ցանկանում են, որ Ջավախքում հայերենին տրվի տարածաշրջանային լեզվի կարգավիճակ:

Վրաստանը, որ դեռևս 1999թ-ին դարձել է Եվրոպայի խորհրդի անդամ, ստորագրել է տարածաշրջանային լեզուների վերաբերյալ եվրոպական կոնվենցիան, սակայն տարիներ շարունակ ձգձգում է դրա վավերացումը:Կոնվենցիան ենթադրում է` էթնիկ փոքրամասնություններով բնակեցված տարածաշրջաններում տվյալ էթնիկ փոքրամասնության լեզվին տալ տարածաշրջանային լեզվի կարգավիճակ, համաձայն որի կրթությունը, վարչարարությունը տեղական և տարածքային ինքնակառավարման մարմիններում պաշտոնական մակարդակում վրացերենին զուգահեռ կարող է օգատագործվել նաև հայերենը:

Այսօր Ջավախքում հիմնականում գործում են հայկական դպրոցներ, սակայն կրթության որակն այնքան ցածր է, որ չի նպաստում ո՛չ հայերենի, ոչ էլ վրացերենի տիրապետմանը: Նախկինում Ջավախքում ուսուցումն իրականացվում էր այն դպրոցական դասագրքերով, որոնք կիրառվում էին նաև Հայաստանի տարածքում: Սակայն ներկայումս վրացական կառավարությունն իր իրավասության ներքո է վերցրել հայկական դպրոցներում դասագրքերի պատրաստման հարցը: Ընդ որում` ուսուցիչների առջև խնդիր է դրված դասաժամի կեսն անցկացնել հայերեն, իսկ մյուս կեսը` վրացերեն լեզուներով: Ներկայիս դասագրքերում ևս թեմայի մի մասը գրված է հայերեն, իսկ մյուս մասը` վրացերենով:

Թեմայի առնչությամբ նախկին ուսուցչուհի Նազելի Դեմիրճյանը նկատեց, որ երկլեզվանի կրթության իրականացումը Ջավախքում անարդյունավետ է. «Նման իրավիճակ սկսվել է դեռևս Սաակաշվիլու ժամանակվանից, իսկ նոր իշխանությունները, չնայած որ փոփոխություններ են խոստացել, սակայն շարունակում են նույն կուրսը: Երկլեզվանի կրթության համակարգի ներդրումը հայական դպրոցներում շատ սխալ էր, քանի որ չկան ուսուցիչներ, ովքեր մասնագիտորեն կտիրապետեն երկու լեզվին էլ, բացի այդ երեխայի համար լրացուցիչ դժվարություն է ստեղծվում մեկ դասի ընթացքում երկու լեզվով էլ ընկալելու առարկան»: Բացի այդ նա հավելեց, որ եթե նույն նյութը տրվեր երկու լեզվով, ապա երեխայի համար ավելի հեշտ կլիներ յուրացնելու առարկան:

«Դա մեր կրթության ոլորտում գլոբալ խնդիր է: Փաստացի մեր շրջանավարտները հաշմանդամ են, քանի որ գիտելիք ձեռք չեն բերում. ո ՛չ հայերենն են սովորում ո ՛չ էլ վրացերենը»,-իր մտահոգությունն հայտնեց տիկին Դեմիրճյանը:
Խնդրի առնչությամբ զրուցեցինք նաև Ախալքալակի Գամգեոբայի ղեկավար Էդուրադ Աղասարյանի հետ: Վերջինս նշեց, որ դասագրքերի խնդիրը քննարկվում է ոչ թե մունիցիպալ, այլ երկկողմ կառավարությունների մակարդակով:

Խնդիրը հայ-վրացական երկկողմ հարաբերությունների օրակարգում է, սակայն անհայտ է` երբ լուծում կտրվի: Այդ մասին փատեց ՀՀ Սփյուռքի նախարարության Մերձավոր սփյուռքի հետ կապերի վարչության պետ Տարոն Շագոյանը: Վերջինս փաստեց, որ գրքերի խնդիրների կապակցությամբ երկկողմ բանակցություններ են ընթանում և ներկա պահին սպասում են վրացական կողմի պատասխանին, որը հետաձգվեց նաև Թբիլիսիում տեղի ունեցած աղետալի իրադարձությունների պատճառով:

Մեկ այլ կարևոր խնդիր է, որ վրացի սահմանապահները չեն թողում հայկական գրականություն տեղափոխել Ջավախք, մինչդեռ նմանատիպ խնդիր չկա ադրբեջանաբնակ Քվեմո Քարթլիի տարածաշրջանում: Իսկ պատճառների հիմքում երևի թե ընկած է վրացական կառավարության մտավախությունը, որ մայրենի լեզվի պատշաճ ուսուցումը կարող է հանգեցնել ազգային ինքնագիտկացության բարձրացման, որն էլ կհանգեցնի անջատողականության շարժման տարածմանը Ջավախքում:

Արդյունքում ստանում ենք մի պատկեր, երբ վրացական իշխանությունները, վախենալով անաջատողական շարժման տարածումից, զրկում են հայ փոքրամասնությանը մայրենի լեզվով կրթություն ստանալու հնարավորությունից, իսկ հայկական կառավարությունը զգուշավորություն ցուցաբերելով Վրաստանի հետ հարաբերություններում, հաճախ չի ներկայացնում Ջավախքի հայության պահանջները: Ստացվում է, որ Ջավախքն այդ կերպ իրեն մեկուսացած է զգում և ՛ Հայաստանի, և ՛ Վրաստանի կողմից, մինչդեռ պետք է կապող կամուրջ հանդիսանար:

Ջավախքում խնդիր է ոչ միայն հայերեն, այլև վրացերեն լեզվի ուսուցումը:
Ջավախքը Վրաստանի կազմի մեջ է մտել 1921թ-ին, որին հաջորդեց տարածաշրջանի խորհրդայնացումը: Խորհրդային տարիներին տարածաշրջանում խոսել են միայն հայերեն և ռուսերեն, ուստի տեղի բնակչությանը գրեթե կարիք և պարտավորություն չի ունեցել սովորել վրացերեն: Խորհրդային միության փլուզումից հետո, երբ դեռևս պահպանվում էր Ախալքալակի ռուսական ռազմաբազան, բավականին մեծ էր ռուսերենի ազդեցությունը, սակայն Սաակաշվիլու վարած քաղաքականության արդյունքում այն կորցրեց իր դերն ու նշանակությունը, պարտադրվեց վրացերենը` առանց համապատասխան պայմաններ ստեղծելու: Ներկայումս Ջավախքի հայկական դպրոցներում առաջին դասարանից սկսած սովորում են վրացերեն, սակայն մասնագետների պակաս կա, քանի որ վրացիները, նույնիսկ հավելավճարների դիմաց, մեծ դժվարությամբ են համաձայնում տեղափոխվել Ջավախք:

Վրացերենի չիմացության պայմաններում Ջավախքի հայերը գերադասում են բարձրագույն կրթություն ստանալ Հայաստանում կամ Ռուսաստանում, որն էլ իր հերթին հանգեցնում է մի նոր հիմնախնդրի` Ջավախքի հայաթափմանը: Երիտասարդների մեծամասնությունը, ովքեր կրթության նպատակով դուրս են գալիս, այլևս չեն վերադառնում Ջավախք:

Տեղացիները խնդրի լուծումը տեսնում են Ջավախքում հայ-վրացական համատեղ համալսարանի բացման մեջ, որը հնարավորության կտա հենց տեղում պահանջված կադրեր պատրաստել: Այս հարցում կարևոր է նաև, որ ՀՀ-ն նախաձեռնություն ցուցաբերի և պետական մակարդակով փորձի աջակցություն ցուցաբերել Ջավախքում կրթության որակի բարձրացմանը, ինչն էլ իր հերթին շղթայական ռեակցիայով կկանխի մի շարք խնդիրների առաջացումը, հակառական պարագայում ստիպված կլինենք առերեսվել հայաթափ Ջավախքի հետ:

Աննա ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

 

 

 

 

 

 

Լրահոս
Փաստաբանները պատրաստ են դուրս գալ փողոց և բողոքի ակցիաներ անցկացնել. Ա.Զոհրաբյան Սերժ Սարգսյանի թիկնազորի նախկին պետ Վաչագան Ղազարյանի նկատմամբ քրեական գործը կարճվել է «Իմ քայլը» խմբակցությունը նիստ է անցկացնում ՔՊ գրասենյակում, որը հսկվում է դիպուկահարների կողմից Վարչապետի մոտ Զինված ուժերում մահվան դեպքերի հետ կապված տեղի է ունեցել խորհրդակցություն Իշխանությունն ունի տոտալ վերահսկողության խնդիր ամեն ինչի նկատմամբ. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան (տեսանյութ) Տիգրան Աբրահամյան. Կարևորը ԶՈՒ-ում առկա խնդիրների ճիշտ ախտորոշումն է Քննարկում՝ «Փաստաբանների նկատմամբ առկա ճնշումները» թեմայով․ Ուղիղ Եթե հանրաքվեում «այո»-ն հաղթի, Հայաստանում կվերանա իրավական պետությունը. Վահան Իշխանյան Արարատ Միրզոյանի մասին հրապարակվել են բազմաթիվ բացասական հոդվածներ. «Մեդիա պաշտպան» Պետք է գնային ամեն զորամաս, որտեղ սպանություն է եղել, ու մինչեւ գործը չբացահայտվեր, տուն չգային. բողոքի ակցիա «Ոչ»-ի քարոզչական խումբ ձևավորելու համար վաղը մի խումբ իրավաբաններ և իրավապաշտպաններ կդիմեն ԿԸՀ. Ռուբեն Մելիքյան Իշխանության կողմից ֆինանսավորվող յութուբյան ալիքները ատելության խոսք են տարածում. Նարեկ Սամսոնյան (տեսանյութ) «Հրապարակ» օրաթերթի դեմ վերջին երկու տարում եղել է 9 դատական հայց, որոնցից 3-ն այսօրվա իշխանությունն է ներկայացրել. Արմինե Օհանյան «Մեդիա պաշտպան»-ը սահմանադրական հանրաքվեի քարոզարշավի ընթացքում արտակարգ ռեժիմով մշտադիտարկելու է Հանրային ՀԸ եթերի բովանդակությունը Ադրբեջանը թող գնա Արդարադատության միջազգային դատարան, մենք նրա բոլոր փաստարկները կջախջախենք. Դավիթ Բաբայան «Մամուլի հետհեղափոխական մարտահրավերները: Սպասելիքներ և անելիքներ». պանելային քննարկում. Ուղիղ Բանակը PR-ի տեղ չէ, այն մեր ողջ երկրի անվտանգության ողնաշարն է. Արթուր Վանեցյան «Էրեբունի պլազա»-ում կրակոցներ արձակած անձը տեղափոխվել է հոգեբուժարան. ՔԿ Նախագահի 14 թեկնածու, 2 դաշինք և 10 կուսակցություն. Արցախում առաջադրումներն ավարտվել են Մայր Աթոռի պատվիրակությունը Վատիկանում մասնակցելու է երիտասարդ հոգևորականների հավաքին Այսօր մեկնարկում է սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեի քարոզարշավը Մյունխենյան ձևաչափը ծուղակ է Արցախում պետականություն կայացրած, անվտանգության գոտի ստեղծած հայկական կողմի համար. Վահե Հովհաննիսյան Ինչպես պահպանել մեր զինվորի կյանքը. Ավետիք Չալաբյան Ջերմաստիճանը կբարձրանա` գնում ենք դեպի գարուն․ Գագիկ Սուրենյան ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ. Լարսի ռուսական կողմում կա կուտակված մոտ 1000 բեռնատար ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Փետրվարի 17 Արցախը պատրաստ է Ղարաբաղյան հակամարտության խնդրի լուծման ցանկացած սցենարի Գործի է դրված «տարածքներ խաղաղության դիմաց» մոդելը Թուրքիան ահաբեկչական խմբավորման գրոհայիններին Սիրիայում զինում է ռազմատեխնիկայով և սեփական բանակի համազգեստով Տավուշի ուղղությամբ այսօր ՀՀ զինծառայող է վիրավորվել․ Նիկոլ Փաշինյան Արցախը չունի ներկայացուցիչներ, Արցախն ունի օրինական ընտրված իշխանություն. Արթուր Ղազինյան Զինված հանցագործները կրակ են բացել Բեռլինի կենտրոնում, մեկ մարդ մահացել է Նիկոլ Փաշինյանի ու Իլհամ Ալիևի հանդիպումը Մյունխենում. ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ 2020 թվականի հունվարը մարդկության պատմության մեջ ամենատաքն է եղել Թուրքիան կրկին լրացուցիչ զորքեր է ուղարկել Իդլիբ Փորձագետներն ասել են Մունկի «Ճիչը» կտավի գույնի փոխվելու պատճառը Կարևորվել է Երևանի և Պրահայի միջև ուղիղ չվերթների հաստատումը Սեյրան Օհանյանը՝ բանակում մահվան դեպքերի մասին Թայվանում 5,4 և 4,7 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկու երկրաշարժ է տեղի ունեցել Մելիք-Շահնազարյան. Մեր ԱԳՆ-ի գործուն մասնակցությամբ բանակցություններում նվազեցվում է Արցախի իշխանության կարգավիճակը
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan