AM | RU
USD
EUR
RUB

«Մեզ ինչ էլ լիներ, ոչինչ. կարեւորը` էրեխեքս փրկվեին». հայաթափված Գետաշենից մինչեւ ազատագրված Քարվաճառ

 

1991 թ. մայիսի մեկի առավոտյան Գետաշեն գյուղի բնակչուհի տիկին Գրետան գնացել էր հարեւանի տուն` միս գնելու: «Տուն գնալիս տեսա` վերեւի թաղից փոքր երեխաներ էին վազելով իջնում: Կանգնացրի, ասացի Մինաս, առավոտ շուտ ու՞ր եք վազում: Ասաց` Գրետա տոտա, տանկը մեր դռան առաջ կանգնած ա, մեր շուշաբանդը կրակեցին, շուշեքը թափեցին: Ասացի` հիմա տանկը ձեր դռան առաջն ա, ասաց` հա: Ասացի, ուրեմն գյուղի վերեւից մտել են..մենք մեր ավտոն վերցրինք ու իջանք գյուղամեջ», հայրենի գյուղը կորցնելու ու գաղթի ճամփան բռնելու ծանր պատմությունն է սկսում այսօր արդեն Քարվաճառի բնակչուհի Գրետա Մարկոսյանը:

«Մենք որ շուտ իջանք գյուղամեջ, հետո իմացանք, որ մեր թաղից կանանց են առեւանգել, երեխաների.. ճիշտ է` բաց են թողել հետո, բայց դե ջարդած, թակած…մենք որ գնացինք գյուղամեջ, դրանով այդ օրը հարձակումից փրկվեցինք»:

Հայկական Գետաշեն գյուղում անհանգստություններ զգացվել են արդեն 1988-ից, արցախյան շարժման սկզբից: «Մի երկու տարի մեր կապը Հայաստանի հետ միայն ուղղաթիռով է եղել, անհանգստություններ շուտ ենք զգացել, բայց հենց մեր գյուղի վրա հարձակում մայիսի մեկին եղավ», հիշում է տիկին Գրետան:

Չարաբաստիկ այդ օրը շեն ու բարգավաճ Գետաշենն ավերվել է ադրբեջանական ու խորհրդային զենքից:

«Առավոտը տանկերով, ինքնաթիռներով, ուղղաթիռներով հարձակվեցին: Ինչպես արդեն ասացի, մենք գնացինք գյուղամեջ: Էդտեղ ահագին կռիվ եղավ: Թաթուլ Կրպեյանն էր մեզ հետ: Կին, էրեխեք հավաքվեցինք մի տեղ, ֆիդայինները մեզ պաշտպանում էին: Այդ օրը երեկոյան ադրբեջանցիները հետ քաշվեցին: Հաջորդ առավոտ գնացինք մեր տուն, գնացինք տեսանք, որ էլ տուն չկար, էնքան տանկով կրակել էին, պատերի սվաղն էլ էր թափվել: Բայց թե ինչ շեն տուն ունեի, չեմ կարող նկարագրել. ամբողջն ավերել էին»:

Չնայած տեղում ինքապաշտպանություն կազմակերպվում էր, բայց հատկապես ազատամարտիկ Թաթուլ Կրպեյանի զոհվելուց հետո գետաշենցիները հասկանում են, որ պետք է գոնե երեխաներին տեղափոխել ապահով վայր. ուժերն անհավասար էին:
«Ուղղաթիռներ եկան, որ երեխաներին տանեն: Ես իմ երեք երեխաներին, երկու աղջկաս ու մի տղայիս, այդ օրը ճանապարհեցի: Տղաս այդ տարին տասներորդ դասարանում էր սովորում, Թաթուլ Կրպեյանն իր հետ պատմություն էր պարապում, շատ լավ էր սովորում տղաս», պատմում է տիկին Գրետան ու ավելացնում. արդեն Ծաղկաձորում դպրոցն արծաթե մեդալով է ավարտել ու ընդունվել ԵՊՀ-ի պատմության ֆակուլտետ, Թաթուլի ֆակուլտետը, ինչպես տիկին Գրետան է ասում:

Երեխաներին ուղարկելուց հետո հանգիստ էր, կարելի է ասել` ուրախ, որ կարողացել է նրանց ապահով վայր ճանապարհել:

«Մենք ինչ կլինեինք, ոչինչ, կարեւորը` էրեխեքս փրկվեին: Սակայն լուր տարածվեց, թե երեխաների ուղղաթիռը թուրքերը շրջափակել են ու իջեցրել են: Անտանելի ապրումներ ունեցանք, այդ անհանգստությունը նկարագրել հնարավոր չի: Ուղղաթիռն իջեցրել էին, մի օր երեխաները մնացել են թուրքերի մոտ, բայց ոչ մի վնաս չէին տվել: Երեւանից եկել էին, երեխաներին տարել Ստեփանակերտ»:

Գետաշենից հայերին դուրս բերող վերջին մեքենան հայկական գյուղը լքել է մայիսի յոթին: «Մենք դուրս ենք եկել գյուղից ամսի յոթին, գյուղից դուրս եկող վերջին մեքենան է եղել: Մեզ բերեցին Կիրովաբադ (Գանձակ), այդտեղ իջեցրին: Այդտեղից մեզ ուրիշ ավտոբուսներով պետք է բերեին Երեւան: Կիրովադաբից Երեւան փախստականներին տեղափոխող շատ ավտոբուսներ թալանել են, մարդկանց վնաս տվել, ծեծել, փող, ոսկիներ են վերցրել: Մի թուրք եկավ մեզ մի ավտոբուս ցույց տվեց, թե այստեղ կնստեք: Ամուսինս թուրքերեն շատ լավ է հասկանում, ասաց, որ էդտեղ է ուղարկում, մենք մի ուրիշ ավտոբուս նստենք, երեւի մի բան կանեն: Բոլոր ավտոբուսների վարորդները թուրք էին. մի հոգի եկավ, հաշվեց, մեր ավտոբուսում 36 հոգի էինք: Վարորդին ասաց` այս մարդկանցից եթե մի հոգի պակասի, դու ես պատասխանատու, ոչ մի տեղ չկանգնես, ուղիղ կքշես, կգնաս մինչեւ վերջ: Ճանապարհով գնում ենք, բոլորը թուրքեր էին, մեծ-մեծ քարեր էին շպրտում ավտոբուսների վրա, սարսափելի ճանապարհ էր: Բայց վարորդն իրոք ոչ մի տեղ չկանգնեց, մեզ ապահով տեղ հասցրեց: Բայց դրանից հետո լսեցինք, որ ավտոբուսներ են շեղել ճանապարհից, թալանել են, ծեծել են մարդկանց…»:

Վախի ու արհավիրքների ճանապարհով գետաշենցի փախստականներին տեղափոխողող ավտոբուսը հասել է Հայաստան:

«Սահմանին սարսափելի տեսարան էր. մայրը երեխային էր կորցրել, կինն` ամուսնուն, լաց, կոծ… մի երեք-չորս ժամ մնացինք այդտեղ, ավտոբուսներ եկան, տարան պանսիոնատներ: Մեզ Ծաղկաձորում սենյակ տվեցին:

Ես ու ամուսինս եկանք, հասանք Հայաստան, բայց երեխաներս դեռ չկային: Ամեն օր մարդ ու կին գնում էինք Երեւան, Զվարթնոց օդանավակայան, որ տեսնենք, թե երեխաներին երբ կբերեն: Մի օր մի ինքնաթիռ իջավ, երեք երեխաներս իրար հետ իջան: Էլ չեմ կարող նկարագրել, թե ինչ ուրախություն էր…»:

Մարկոսյանների ընտանիքը Ծաղկաձորում ապրել է մոտ մեկ տարի: «Հետո որոշեցինք գնալ մի տեղ տեղավորվել, հիմնավորվել: Եկանք Վարդենիսի Նորաբակ գյուղում տեղավորվեցինք, մի տուն վերցրինք, կեղտոտ, հին տուն էր, մի կերպ մաքրեցինք, կամաց-կամաց ամեն ինչ ձեռք բերեցինք, քսան տարի էնտեղ ապրեցինք:

Աղջիկներիս ամուսինները, ովքեր եւս Գետաշենից են, Քարվաճառում զինծառայողներ են, աղջիկներս ընտանիքներով տեղափոխվեցին այստեղ, մենք էլ եկանք Քարվաճառ»:

Տիկին Գրետայի հինգ թոռնիկներն այժմ ապրում են Քարվաճառում, այստեղ են դպրոց գնում: Քարվաճառում բնակվող թոռնիկներից ամենամեծը` Արայիկը, շուտով զորակոչի տարիքի կլինի:

Հայրենի Գետաշենը մի վայրկյան անգամ մտքից չհանող կինն այսօր իր երեխաներով, իր թոռնիկներով ամրացել է հայոց ազատագրված Քարվաճառում: Գետաշենում բոլոր հայերն էին լավ ապրում, մեծ տնտեսություններ ունեին: 1991-ին ամեն ինչ թողել են թշնամուն ու մի կերպ միայն իրենց կյանքն են փրկել. «Ոչինչ չենք վերցրել մեզ հետ, տղաս միայն մեր նկարներն է վերցրել, տան նկարները, ու վերջ: Ես միայն մտածում էի էրեխեքիս փրկեմ, ինձ ուրիշ բան պետք չէր»:

Ու հիմա էլ, ապրելով ազատագրված Քարվաճառում, միայն խաղաղ երկինք է ուզում իր զավակների համար. ազատ ու խաղաղ Քարվաճառը սեփականը տունը մի անգամ կորցրած գետաշենցու իրավունքն է, նրա թոռնիկներն իրավունքը…

«Ազատագրված Քարվաճառ. նրանց իրավունքը» շարքից

Թամարա Գրիգորյան

Լրահոս
Հրայր Թովմասյանի ավագ դուստրն այս պահին հարցաքննվում է, կրտսերը՝ սպասում Վիրավոր ոստիկանը դուրս է գրվել հիվանդանոցից Սահմանադրական դատարանի դատավորները հայտարարություն տարածեցին Պրոֆեսիոնալ լինելը մեր երկրում գնալով արժեզրկվում է. Ռուբեն Մելիքյան Անհրաժեշտություն է առաջացել բացատրություն վերցնել նաև ՍԴ նախագահ Հրայր Թովմասյանի մոտ ազգականներից. ԱԱԾ «Ժամանակն է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը». կոչ՝ ԱՄՆ Կոնգրեսում (տեսանյութ) Պետք է լինի պետության ղեկավարի գիտակցում, որ սա նախկինների ու ներկաների պայքար չէ. Արփինե Հովհաննիսյան (Տեսանյութ) Հրայր Թովմասյանի հոր ինքնազգացողությունը ԱԱԾ-ում վատացել է Իրավապաշտպաններն ուղևորվում են ԱԱԾ, որտեղ այսօր հարցաքննվում են Հրայր Թովմասյանի դուստրերը. ՈՒՂԻՂ Արմեն Սարգսյանին հավատարմագրերն է հանձնել Գվատեմալայի Հանրապետության նորանշանակ դեսպանը Հ. Թովմասյանը գերադասեց ծառայել ՀՀ-ի սահմանադրականությանը, ոչ թե Փաշինյանին Սա քաղաքական բեսպրեդել է. ՀՅԴ ներկայացուցիչը՝ Հրայր Թովմասյանի անձի շուրջ տեղի ունեցածի մասին Ավետիք Իշխանյանն այլևս չկարողացավ լռել Էլինար Վարդանյան. Իրավական ռեպրեսիաները Հայաստանում այլևս իրականություն են Զ. Փոստանջյան. Այս ճանապարհով առաջ գնացող իշխանությունը կհայտնվի առավել դժբախտ իրավիճակում, քան նախորդները Թուրքիան վերսկսել է գործողությունը Սիրիայում՝ չնայած ԱՄՆ-ի հետ հրադադարի համաձայնության Հայաստանում ներպետական օրենքներն ու Սահմանադրությունն այն չեն. Լարիսա Ալավերդյան «ՀՀ իրավական մարտահրավերները» խորագրով քննարկումը՝ ուղիղ Արա Զոհրաբյան. Պատրաստ եմ ստանձնել Հրայր Թովմասյանի դուստրերի շահերի պաշտպանությունը Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ տեղի է ունենում Անվտանգության խորհրդի նիստ ՍԴ նախագահ Հ. Թովմասյանի և նրա հարազատների նկատմամբ տեղի ունեցող գործողությունների վերաբերյալ ասուլիսը՝ ուղիղ Ավտովթարի հետևանքով մահացել է ՀՀ ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանի եղբայրը. ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ Իրանի և Թուրքիայի սահմանին փոխհրաձգություն է տեղի ունեցել ԱԺ-ն միայն սեպտեմբերի գործուղումների համար ծախսել է ավելի շատ, քան 2017-ին և 2018-ին Վնասվածք ստացած ոստիկանի վիճակը լավ է, շուտով դուրս կգրվի. «Գրիգոր Լուսավորիչ» ԲԿ մամուլի խոսնակ «Կազանյան փաստաթուղթը» մերժվել է հենց Ադրբեջանի կողմից. Նաղդալյանի թեթևակի հիշեցումը՝ Բաքվին Խորհրդարանական լսումներ ԱԺ-ում. ՈՒՂԻՂ Ասադն առաջին անգամ մեկնաբանել է Սիրիա Թուրքիայի ներխուժումը Կրեմլը մեկնաբանել է Սիրիայի հարցով Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի պայմանավորվածությունը Ռուբեն Մելիքյանն իրավապաշտպաններին կոչ է անում Հրայր Թովմասյանի դուստրերի հարցաքննության ժամանակ հավաքվել ԱԱԾ շենքի մոտ (տեսանյութ) Թբիլիսիում կամրջի վերակառուցման ընթացքում հայտնաբերվել են հայերեն և վրացերեն գրություններով շիրմաքարեր «Էրդողանն իմ ընկերն է, և սա հիանալի օր է բոլորիս համար». Թրամփ «Իրատես». «Իմ քայլը» խմբակցությունում կոնվենցիային դեմ պատգամավորներն ավելի շատ են, քան հնարավոր է պատկերացնել «Հրապարակ». Ինչպե՞ս պատահեց, որ իրենց առաջ վեհ նպատակներ դրած երիտասարդները վերածվեցին փոքրիկ բռնակալների... «Փաստ». Ինչ է հայտարարագրել Կատարում ՀՀ դեսպանը «Իրավունք». «Իմ քայլի» որոշ պատգամավորներ լիովին դուրս են մնացել խմբակցության ղեկավար Լիլիթ Մակունցի վերահսկողությունից «Իրատես». Փաշինյանի աներորդին ու ԼՀԿ-ից Աննա Կոստանյանը մեկնում են ԱՄՆ՝ մշակույթ ուսումնասիրելու «Փաստ». Լավ կլիներ ունենալ առավել լուրջ ձեռքբերումներ, մեկ-մեկ էլ՝ սեփական ձեռքբերումներ «Ժողովուրդ»․ Կառավարությունից քաղաքական հրահանգ է իջեցվել «Իրատես». «Ով էս սենյակից մի խոսք դուրս հանեց, նրա...». հատված «Իմ քայլ»-ի նիստից
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan