AM | RU
USD
EUR
RUB

Քարվաճառի ազատագրումը եղավ Արցախյան գոյամարտի բեկումնային հաղթանակներից մեկը

 
 

Ընդհանուր առմամբ, Արցախյան գոյամարտում 1993-1994 թվականները և′ մարտական գործողությունների մասշտաբով, և′ ռազմարվեստի տեսանկյունից եղել են առանձնահատուկ: Պատերազմի այս փուլը՝ ի տարբերություն նախորդների, աչքի ընկավ զինտեխնիկայի մարտավարական ճիշտ կիրառմամբ և պատերազմում ռազմավարական ճիշտ պլանավորմամբ, որոնք մեծ հաշվով վճռեցին ազատամարտի ելքը:

1993-1994 թվականների ռազմական գործողությունների տրամաբանության մեջ էր մտնում նաև Քարվաճառի ազատագրումը, որը ահռելի մեծ նշանակություն է ունեցել և բեկումնային է եղել մարտական հետագա գործողությունների համար:

1993թ. հունվարի սկզբներին ադրբեջանա-արցախյան ռազմաճակատով մեկ ծավալված ռազմական գործողությունները թևակոխեցին նոր փուլ: Այս փուլում հակառակորդը գործի էր դրել, գրեթե, իր ողջ զինանոցը, գրոհային օդուժը, ծանր տանկերը, հետևակի մարտական մեքենաները: Եվ արդեն հունվարի 14-ին ադրբեջանական զորքերը անցան խոշորածավալ հարձակման Մարտակերտի շրջանի Կիչան և Սրխավենդ, ինչպես նաև Մարտունու շրջանի Ճարտար գյուղերի ուղղությամբ: Սակայն հակառակորդին չհաջողվեց լուրջ հաջողություններ ունենալ և չկարողացան առաջ շարժվել այդ հատվածներում:

Այնուհետև հաջորդեցին փետրվարի սկզբներին ծավալված դաժան մարտերը հյուսիսային ռազմաճակատում: Մարտակերտի շրջանի զավթած տարածքների ազատագրման նպատակով Արցախի պաշտպանության բանակը փետրվարի 5-ին հարձակման հրաման տվեց: Մի քանի օրվա ընթացքում, կոտրելով հակառակորդի դիմադրությունը, Արցախյան ուժերը դուրս եկան Մարտակերտ-Քարվաճառ ճանապարհի ռազմավարական հատվածը: Փետրվարի վերջերին համառ մարտերի շնորհիվ արցախյան բանակին հաջողվեց լրիվ հսկողություն հաստատել Սարսանգի ջրամբարի վրա, այստեղ գտնվող էլեկտրակայանով հանդերձ, որը կենսական կարևոր նշանակություն ունի հանրապետության համար:

Իսկ արդեն մարտի 27-ից մինչև ապրիլի 5-ն ընկած ժամանակահատվածում սկսվեցին Քարվաճառի շրջանի ռազմակայանների վերացման գործողությունները, ռազմակայաններ, որոնք լուրջ սպառնալիք էին ներկայացնում Արցախի արևմտյան սահմաններին: Ապրիլի 2-րդ կեսերից իրադրությունը ռազմաճակատում համեմատաբար արդեն հանգիստ էր: Ապրիլի 3-ին ճնշվեցին Քարվաճառի (Քելբաջար) շրջկենտրոնի կրակակետերը: Գրավելով Քարվաճառը Գանձակին (Գյանջային) կապող խաչմերուկը' արցախյան ուժերը ապրիլի 5-ին դուրս եկան Օմարի լեռնանցքի մոտ: Որոշ աղբյուրնեի հավաստամամբ՝ Քարվաճառի ազատագրումը տեղի է ունեցել ապրլի 3-ին՝ ժամը 14:00-ի սահմաններում: Արևմտյան ուղղության գործողությունը ղեկավարում էին Գուրգեն Դալիբալթայանն ու Հրաչ Անդրեսյանը, Մարտակերտի ճակատից՝ Ավոն, իսկ միջանցքի կողմից՝ Յուրի Խաչատուրովը:

1993թ. Քարվաճառի ազատագրման ժամանակ հայկական հրետանին իրականացրեց պատերազմի ընթացքում մինչև այդ եղած ամենամեծ հրետանային հարվածը: Ռազմական փորձագետների հավաստմամբ՝ Քարվաճառում, թեև, միմյանց հաջորդող լեռնաշղթաներ էին՝ առավելապես ականանետների աշխատանքի տեղանք, բայց հրետանին աննախադեպ մեծ դեր ունեցավ: Ամենադժվարը գիծը ճեղքելն էր՝ Աղդաբանի առումը, որտեղ թշնամու ուժերի մեծ կուտակումներ կային, որոնք միայն հրետանու հարվածներից նահանջեցին: Դրանից հետո արդեն տեսադաշտ բացվեց և հրետանին սկսեց դիպուկ կրակներ բաց թողնել, և որի արդյունքում Կիրովաբադ փախչող խուճապահար բանակը հսկա ռազմավար թողեց, ընդհուպ հրթիռահրետանային բազմաթիվ կայանքներ, հրետանային սարքեր ու սպառազինություն, ինչը թույլ տվեց հենց տեղում նորոգել ստորաբաժանումների հրթիռահրետանային տեխնիկան, և դեռ պաշտպանության բանակում ձևավորել նոր ստորաբաժանումներ:
Եվ մեծ հաշով, եթե հակառակորդին հաջողվեր Քարվաճառում ընկճել արցախյան ուժերին, ապա հետագայում ամռանից մինչև հունվար ընկած ժամանակահատվածում Մարտակերտում ծավալվող գործողություններում չէր բացառվում հակառակորդի հաջողությունները ևս: Ուստի կարող են ասել, որ Քարվաճառի ազատագրումը իր մեծ ներդրումն ունեցավ մնացյալ ամիսների ծանրագույն մարտերում Մարտակերտի ազատագրման գործում:
Քարվաճառը՝ շնորհիվ իր աշխարհագրական դիրքի, և′ պատերազմի ժամանակ և′ ցայսօր ունի կարևոր ռազմական և ռազմավարական կարևոր նշանակություն: Քարվաճառի շրջանը, որը բարձադիր է արցախյան սարահարթի համեմատ, և այս շրջանում են սկիզբ առնում Արցախի գրեթե բոլոր գետերը, ուստի վերջինիս ազատագրմամբ լուծվեց նաև ջրի հարցը:
Քարվաճառը ունի նաև կարևոր պատմական նշանակություն: Քարվաճառում է գտնվում Ղարաբաղի հայկական ճարտարապետության մարգարիտ՝ Դադիվանքը: Դադիվանքը հիմնադրվել է դեռևս առաջին դարի սկզբում: Պահպանված կառույցների հիմնական մասը թվագրվում է 12-13 դարերով, որը վանքի ծաղկման շրջանն էր:

Քարվաճառի ազատագրմամբ պատերազմի այդ փուլում ռազմական կարևոր ձեռքբերումներից առաջինը կարող ենք համարել, այն որ վերջինիս ազատագրումով մի քանի հարյուր կմ-ով կրճատվեց ռազմաճակատի գիծը: Բանն այն է, որ Քարվաճառը երեք կողմից «սեպի պես խրված էր» Հայաստանի և Արցախի արանքում: Երեք կողմից' Լաչինի, Վարդենիսի (այստեղ 1992 թվականի վերջին ադրբեջանական հրամանատարությունը օդային հարձակումների թիրախ էր դարձել) և Մարտակերտի ուղղության վրա, արցախյան կողմը ստիպված էր կենտրոնացնել մեծ ուժեր, որպեսզի թույլ չտար թշնամուն թիկունքից հարված հասցնել: Եթե թշնամին Քարվաճառից գրոհեր Մարտակերտի ուղղությամբ, և ճեղքեր արցախյան պաշտպանությանը, ապա կհայտնվեր մարտական գործողություններ իրականացնող արցախյան զորքերի թիկունքում: Այդ իսկ պատճառով Քարվաճառի ազատագրումով այլևս անհրաժեշտություն չկար վերոհիշյալ երեք ուղղություններով կուտակել հսկայական քանակությամբ տեխնիկա և մարտական ուժ: Եվ փոխարենը՝ պատերազմի այդ ծանրագույն ժամանակաշրջանում կարելի էր այդ ուժերը կենտրոնացնել այլ ուղղությամբ: Օրինակ՝ ճիշտ այդ ժամանակ, Մարտակերտում Սարսանգի ջրամբարի և Պուշկինյալի բարձունքի ուղղություններով ծանր մարտական գործողություններն էին ընթանում և մարտական գործողուններին աջակցություն էր անհրաժեշտ:

Եվ ի վերջո պետք հիշել մի կարևոր հանգամանք՝ մենք ունենք Արցախ գնացող երկու հիմնական ճանապարհ' Լաչինով և Քարվաճառով, ուստի այդ երկու ուղիներին տիրապետումը կենսական նշանակություն ուներ և′ Արցախյան գոյամարտի ժամանակ, և′ այսօր :

Այսպիսով, պատահական չէ, որ Քարվաճառ շրջկենտրոնի ճանապարհին մեծ տառերով գրված է' «Քարվաճառը հայոց միջնաբերդ է»: Եվ իսկապես, Քարվաճառը թե՛ պատմական, թե՛ աշխարհագրական և թե՛ ռազմական առումով ամբողջովին համապատասխանում է իր կոչմանը և իսկապես միջնաբերդի դեր է կատարում՝ անհրաժեշտության դեպքում կարողնալով պատսպարել խաղաղ բնակչությանը, և միաժամանակ դիմադրելով հակառակորդին:

Եվ այսպիսով, մշտապես պետք է հիշենք, որ Քարվաճառի ազատագրումը մեծ ձեռբերում էր ոչ միայն Շահումյանի շրջանի ու Արցախի, այլև համայն հայության կյանքում, որը ունեցավ ռազմական, քաղաքական և հոգեբանական առանցքային նշանակություն ողջ հայ ժողովրդի համար:

 Անահիտ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

Լրահոս
Երևանի քաղաքապետը հրաժարականի դիմում չի գրել Ազգային անվտանգության ծառայությունը բացահայտել է ՀՀ ՊԵԿ պաշտոնատար անձի օժանդակությամբ կազմակերպված հանցավոր մեխանիզմ Զոհրաբ Մնացականյանը դիվանագիտական առաքելության ավարտի կապակցությամբ ընդունել է ԱՄԷ-ի դեսպանին Հայաստանի դեսպանը հավատարմագրերն է հանձնել Բելառուսի նախագահին Եթե պատրաստ եք ձեր քայլը կատարել, եկեք Հայաստան, հարստացեք և հարստացրեք ուրիշներին. Փաշինյան Միացյալ Թագավորությունը վավերացրել է ՀՀ-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը Արմեն Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Մեքսիկայի նախագահին Գերմանիան ռեկորդային թվով միգրանտների է արտաքսել ԵՄ այլ երկրներ Արթուր Գրիգորյանն ազատվել է բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի ղեկավարի պաշտոնից Հայաստանում հեղուկ գազի դեֆիցիտ է ԵԽԽՎ-ն փոխնախագահներ է ընտրել Պետնախարարն այցելել է Քաշաթաղի շրջանի հյուսիսային թև Ռոբերտ Քոչարյանի կալանքն այլընտրանքային խափանման միջոցը գրավով փոխարինելու մասին միջնորդությունը մերժվել է Արտախորհրդարանական ընդդիմությունը կարող է ուժեղանալ ու ազդել պրոցեսների վրա. Տիգրան Քոչարյան Չինաստանի տնտեսությունն աշխարհում երկրորդն է Երիտասարդը մուտք է գործել «ՍԱՍ» սուպերմարկետ և զենքի սպառնալիքով գումար պահանջել Մեյը կարող է ԵՄ-ի հետ գործարքից հանել Իռլանդիայի հետ սահմանին վերաբերող դրույթը. Sky News Ռուսաստանը չի մասնակցի Վարշավայում Մերձավոր Արեւելքի շուրջ կազմակերպվող հանդիպմանը Էդուարդ Շարմազանով.«Հերիք չի՞ աճպարարությամբ զբաղվեք, մինչեւ ե՞րբ եք մանիպուլյացիա անելու» «Լուսավոր Հայաստանը» շրջանառության մեջ է դրել 3 օրենսդրական նախագիծ Հայաստանը Բելառուսի համար եղել և մնում է հուսալի գործընկեր. Ալեքսանդր Լուկաշենկո Մինսկը պատրաստ է գործակցել Արեւմուտքի եւ Արեւելքի հետ. Լուկաշենկո Հանրապետությունում օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 4-5 աստիճանով Վահան Արծրունին ընտրվեց բժշկական համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Մեկնարկող ԵԽԽՎ նստաշրջանին Հայաստանը կմասնակցի պատվիրակության նոր կազմով Էրդողանը և Թրամփը պայմանավորվել են արագացնել Սիրիայի հարցով բանակցությունները ԲՀԿ-ական պատգամավորը մարզպետների պարգևատրումը կասկածելի է համարում Արցախում ճանապարհատրանսպորտային պատահարից զոհվել է 3 քաղաքացի Մեյը խորհրդարանին կներկայացնի Brexit-ի «Բ պլանը» ՀՀ տարածքում կան դժվարանցանելի և փակ ավտոճանապարհներ ՕՐՎԱ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ: Հունվարի 21 Դոնալդ Թրամփի և Կիմ Չեն Ընի երկրորդ հանդիպումը կկայանա փետրվարի վերջին Վարդենյաց լեռնանցքը դժվարանցանելի է Պետք է հարգել ժողովրդի ընտրությունը. Մերկելը Brexit-ի հետ կապված հայտարարություն է արել Փարիզում «դեղին բաճկոնների» ակցիայի 12 մարդ է ձերբակալվել ԵԱՏՄ անդամ երկրների վարչապետերը կքննարկեն գազի տարանցման գնի ձևավորման հարցը ԵԽԽՎ ձմեռային նստաշրջանին անդրադարձ կլինի ՀՀ-ում կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին Բաքվի ջարդերի վերաբերյալ չունենք որևէ պաշտոնական փաստաթուղթ, որտեղ կնշվի, որ դա ցեղասպանական քաղաքականության շարունակություն էր (Տեսանյութ) Քարոզչական պատերազմում մենք նույնքան պարտվելու իրավունք չունենք, որքան իրական պատերազմում. Միհրան Հակոբյան (տեսանյութ) Ադրբեջանը մեկ շաբաթում հրադադարի պահպանման ռեժիմը խախտել է շուրջ 180 անգամ
Խմբագրի ընտրություն
website by Sargssyan